Tarihimiz.info Türk tarihi bilgi platformu

• Anasayfa
• Abideler
• Atabeylikler
• Beylikler
• Büyük Türk Devletleri
• Hanlıklar
• Mustafa Kemal ATATÜRK
• Osmanlı Padişahları
• Özerk Türk Cumhuriyetleri
• Savaşlar ve Seferler
• Türk Boy ve Kavimleri
• Türk Cumhuriyetleri
• Türk Destanları
• Türk Dili ve Edebiyatı
• Yaşayan Türkçüler
• İlk Türk Devletleri
• İlk Türk Devletlerinde Kültür Ve Yaşam
• Büyük Selçuklu devleti
• Hun Devleti
• Anadolu Selçuklu Devleti
• Kurtuluş Savaşı
• Yakın Tarih
• Diğer Türk Devletleri

tur için arama yapın

Arama

-- Tüm Kategoriler --AbidelerAtabeyliklerBeyliklerBüyük Türk DevletleriHanlıklarMustafa Kemal ATATÜRKOsmanlı PadişahlarıÖzerk Türk CumhuriyetleriSavaşlar ve SeferlerTürk Boy ve KavimleriTürk CumhuriyetleriTürk DestanlarıTürk Dili ve EdebiyatıYaşayan Türkçülerİlk Türk Devletleriİlk Türk Devletlerinde Kültür Ve YaşamBüyük Selçuklu devletiHun DevletiAnadolu Selçuklu DevletiKurtuluş SavaşıYakın TarihDiğer Türk Devletleri Gelişmiş Arama

 

selçuklular hanedanının kurduğu ilk devlettir. selçuklular tarafından kurulan diğer devletler ise, kirman selçuklu devleti, ırak selçuklu devleti, suriye selçuklu devleti ve anadolu selçuklu devleti'dir. 1038-1157 arasında hüküm süren büyük selçuklular, en güçlü oldukları dönemde harezm, horasan, iran, ırak, suriye, arap yarımadası ve doğu anadolu'ya egemen olmuşlardır.

selçuklu hanedanına adını veren selçuk bey'in başkanı olduğu kınık boyu, oğuz boylarından biriydi. kınıklar, 10. yüzyılda öbür oğuz boylarıyla birlikte orta asya’da yaşıyorlardı. selçuk bey’in önderliğinde, 10. yüzyılın ikinci yarısında göç ederek cend bölgesine yerleştiler ve islam dinini benimsediler. bu göçebe topluluk, karahanlılara ve samanilere savaşlarda asker vererek karşılığında geniş otlaklar elde ettiler. selçuk bey'in 1009'da ölümünden sonra daha da güneye indiler. selçuk bey'in oğlu arslan bey'in yönetiminde, karahanlıları ve gaznelileri endişelendirecek kadar güçlendiler. arslan bey'in gaznelilerce tutuklanması ve 1032'de ölmesinden sonra, selçuk bey'in torunları tuğrul bey ve çağrı bey bağımsızlıklarını elde etmeye giriştiler. 1035'te büyük bir gazneli ordusunu yenerek horasan içlerine doğru ilerlediler. 1037'de de, bugünkü türkmenistan’da yer alan merv kentini ele geçirdiler. 1038'de gaznelileri ikinci kez yendiler ve nişabur kentine girerek bağımsızlıklarını ilan ettiler. tuğrul bey sultan sanıyla hükümdar ilan edildi ve büyük selçuklu devleti de böylece kurulmuş oldu.

gerileme ve dağılma

melikşah'tan sonra sırasıyla başa geçen mahmud (1092-1094), berkyaruk (1094-1105), ıı. melikşah (1105-1105) ve muhammed tapar (1105-1118) dönemlerinde büyük selçuklu devleti gücünü ve eyaletlerdeki merkezi denetimini giderek yitirdi. hanedan üyeleri yönettikleri bölgelerde bağımsız davranmaya başladılar. daha önce bağımsızlıklarını ilan etmiş olan suriye selçukluları ile kirman selçukluları’na ırak selçukluları da katıldı. büyük selçuklu topraklarına göçen yeni oğuz boyları da iç düzeni büyük ölçüde sarstılar. 1118'de tahta çıkan sencer’in ülke topraklarını yeniden birleştirme çabası da başarılı olamadı. nitekim sencer, ayaklanan göçebe oğuzlara 1153'te tutsak düştü. iki yıl sonra kaçarak kurtulduysa da ülkede iktidarını yeniden sağlayamadan 1157’de öldü. büyük selçuklu devleti böylece sona erdi. bu karışıklık döneminde harezmşahlar, büyük selçuklu toprakların büyük bölümünü ele geçirdiler. bir süre daha direnen kirman selçukluları 1175’te, ırak selçukluları da 1194’te yıkıldı. selçuklu hanedanın kurduğu devletlerden yalnızca anadolu selçuklu devleti, yüz yılı aşkın bir süre daha ayakta kalabildi.ayrıca devletın gerılemesının de bır sebebı haclı seferlerı ,fatımılerın catısması,hasan sabbahın batınılık propogandaları ve oguz boylarının ayaklanmaları olmustur.bunun sonucunda ise abbası padişahları selcuklu egemenlıgınden kurtulmak ıcın bır takım calısmalar yurutmustur.bunlar selcuklu devletının yıkılmasına neden olan etkenler ve nedenlerdır.

devlet yapısı

büyük selçuklu devleti’nin örgütlenme biçimi, kendisinden önceki islam devletlerine benziyordu. hint-iran devlet anlayışını yansıtan bu örgütlenmede, eski türk devlet geleneğinin de belirgin etkisi vardı. eski türk devlet geleneğinde olduğu gibi, büyük selçuklu devleti’nde de ülke toprakları hanedanın ortak malı sayılıyordu. bundan dolayı büyük selçuklu toprakları eyaletlere bölünmüştü. eyaletlerin yönetimi de melik olarak adlandırılan hanedanın erkek üyelerine bırakılmıştı. tuğrul bey'den önce boy başkanına oğuz geleneğine göre yabgu deniyordu. islam dininin benimsenmesinden sonra, hükümdarlar islam devletlerindeki geleneğe uyarak sultan unvanını kullandılar. başkentte oturan sultan, devletin mutlak egemeniydi. bütün atamalar ve toprak dağıtımı sultanın buyruğuyla yapılıyordu. ayrıca sultan yüksek yargı kurullarına da başkanlık ediyordu. hükümdarların "danışman"ı konumundaki kişiler yönetimde önemli rol oynuyorlardı. alp arslan döneminde bu göreve getirilen nizamülmülk, islam geleneği uyarınca vezir unvanı aldı ve devlet yönetiminde köklü değişiklikler yaptı. nizamülmülk, devlet yönetimine ilişkin anlayışını siyasetname adlı kitabında da anlatmıştır. büyük selçuklu devleti’nde devlet işleri "divanı Âlâ " adı verilen bir kurulda görüşülür ve karara bağlanırdı. ayrıca maliye, askerlik ve adalet işleriyle uğraşan başka divanlar da vardı. meliklerin yönetimindeki eyaletlerde de büyük ölçüde merkezdeki örgütlenme örnek alınmıştı.

toprak yönetimi ve ordu

büyük selçuklu ülkesinde tarım yapılan topraklar ikta denen bölümlere ayrılmıştı ve iktalar hizmet karşılığında belirli süre için ileri gelenlere veriliyordu. bu usulle verilen topraklar has, ikta ve haraci olarak üçe ayrılıyordu. has toprakların geliri doğrudan sultan ailesine veriliyordu. ikta sahipleri ise, toprakları işleme karşılığında belli sayıda asker besliyor ve savaş zamanlarında orduya katılıyorlardı. haraci olarak adlandırılan toprakların geliri de doğrudan devlet hazinesine aktarılıyordu.

alp arslan dönemine kadar beylere bağlı göçebe türkmenlerden oluşan ordu nizamülmülk tarafından yeniden yapılandırıldı. nizamülmülk, aylıklı askerlerden oluşan sürekli bir ordu kurdu. bu aylıklı askerlere "gulam" deniyordu ve bunlar temel olarak başkentte iktidarı korumakla görevliydi. savaş sırasında asıl ordu ise ikta sahiplerinin yönetimindeki atlı askerlerden oluşurdu. ayrıca bağlı devletler de savaş zamanlarında sultanın ordusuna asker gönderiyorlardı. melikşah döneminde orduda 50 bin kadar atlı asker olduğu bilinmektedir. *

 

  

Son tarih makaleleri